I Afrika?
E pregunta ku ta sigui outomátikamente: e kustumber aki a bini for di Afrika?
Ami no por kontestá esaki afirmativo. Tin hopi similaridat Afrikano i Afro-Karibense. Den diferente komunidat Afrikano nan konosé kustumber di dera plasenta òf kabuya di lombrishi i konekt’é ku famia, tera, antepasadonan òf protekshon di e mucha. Tambe tin literatura históriko tokante Karibe ku a kompará e kustumber di e navel-string tree na Jamaica ku tradishon di e pueblo Ga di Afrika Oksidental.
Pero nos mester tene kuenta ku “Afrika” no ta un kultura. Ta un kontinente enorme ku míles di komunidat i tradishon diferente. P’esei lo ta muchu fásil pa bisa ku e kustumber kurasoleño simplemente “ta bini for di Afrika”. Loke mi por bisa ta ku tin un liña kultural interesante entre diferente práktika Afrikano i Afro-Karibense, i ku e konekshon entre nasementu, tera, famia i antepasadonan ta bolbe bini dilanti den hopi di nan.I seguramente esei ta un tereno ku meresé mas investigashon.
Historiadó Margo Groenewoud a duna e ekspreshon un otro dimenshon bunita den su artíkulo Daar ligt mijn navelstreng: cultuur tussen insularisme en transnationalisme. E ta kuminsá hustamente ku: “Kaminda mi lombrishi ta dera.” E ta konektá e frase ku un karakterístika importante di bida Karibense: migrashon. Nos hendenan semper a bai pa studia, traha, buska un futuro i forma famia.
Bo por bai unda ku bo ke, pero tin un lugá ku ta keda diferente for di tur otro lugá.
Groenewoud ta deskribí kon e kabuya di lombrishi ta simbolisá e núkleo di bo eksistensia ku ta keda na e isla, òf asta den e bario, kaminda bo lombrishi ta derá. E ta mustra tambe riba un ekspreshon surnameño ku ta karga un idea komparabel: “Pe e kumbatitei beri.” Mi ta haña esaki un interpretashon masha bunita.Pasobra bo por laga bo tera, pero bo tera no ta laga bo.
Un kabuya ku no ta kibra
Pensa riba e palabra kabuya di lombrishi. Promé ku bo nase, e kabuya ei ta mara bo ku bo mama. Via dje bo ta haña loke bo mester pa biba. Ora bo nase, nan ta kòrta e kabuya. Físikamente e konekshon ta kaba. Pero kisas nos antepasadonan tabata mira algu ku nos awe, ku tur nos siensia i teknologia, tin biaha ta lubidá. Un hende mester di mas ku kuminda i oksígeno. E mester sa unda e ta pertenesé.
I asina, ora dera bo lombrishi den tera, un otro sorto di kabuya ta keda. Un kabuya ku bo no por mira. For di mucha pa famia, di famia pa kas, di kas pa bario, di bario pa tera i for di tera pa Kòrsou.
Mi lombrishi ta derá ei
Awe nos muchanan ta nase den hospital. Ta trata kabuya di lombrishi i plasenta sin ningun kreensia. E kustumber a kambia. Pero e ekspreshon a sobrebibí.I esei mes ta demostrashon di su forsa. Pasobra awe ora un Yu di Kòrsou ku ta biba 30, 40 òf 50 aña na Hulanda bisa: “Kòrsou ta kaminda mi lombrishi ta derá,” e no ta duna solamente su lugá di nasementu. E no ta bisa solamente loke ta skirbí riba su akta di nasementu. E ta bisa: “Ei mi historia a kuminsá. Ei ta mi tera. Ei ta mi rais.
I kisas nos mester puntra nos mayornan miéntras nan ta serka nos ainda: “Bo sa kaminda nan a dera mi lombrishi?” Kisas nan ta kòrda e kurá, bou di kua mata/palu.
I kisas nan ta konta nos un istoria ku, si nos no puntra awor, lo keda derá huntu ku e último hende ku tabata kòrda. Pasobra tin kustumber ku ta (a) disparsé, pero sigui biba den nos idioma.“Kaminda mi lombrishi ta derá” ta un di nan. A kòrta e kabuya hopi aña pasá. Pero e konekshon ku tera nunka a kibra.

Masha danki pa Bo kontinuashon aki