Kòrsou a kambia, pero nos mentalidat tambe?

31 Oct, 2026

Tin kos ku bo ta biba den bo hubentut ku, ounke kuarenta òf sinkuenta aña pasá, nan ta keda grabá den bo memoria. No pasobra nan tabata kosnan espektakular, sino pasobra nan a siña bo mira hende (bida) di un otro manera.

Na 1979, ora mi a regresá di Hulanda, mi tabata sali hopi. Un di e lugánan kaminda mi tabata topa ku diferente hende tabata Fort Waakzaamheid. Den e ambiente di bida nokturno ei mi a bin konosé diferente homoseksual. Pa e tempu ei, homoseksualidat na Kòrsou tabata un tema ku bo no tabata papia di dje asina fásil. Bo por a sa, bo por a sospechá, bo por a tende, pero papia abiertamente? Lubidá!

Mi tabata bai hopi den nan kompania. I pa bisa bèrdat, tabatin un motibu tambe: nan tabata rondoná di muhénan bunita! I ami, komo hòmber heteroseksual, no tabatin ningun problema ku esei. Nan tabata gusta hòmber, ami tabata gusta muhé, i tur hende tabata pasa bon.

Pero gradualmente mi a ripará algu otro. Vários di nan tabata sinti nan kómodo den mi kompania. Nan tabata papia ku mi, konfia mi kosnan personal, konta mi nan eksperensianan, nan miedu i frustrashon. Sin ku mi a buska e papel ei, mi a bira un sorto di persona di konfiansa.

Pakiko?

Kisas simplemente pasobra mi no tabata husga nan. Mi no tabata mira nan manera hende straño. Mi tabata mira nan manera hende. I esei, e tempu ei, no tabata asina evidente.Nos tabata konosé homoseksual, pero nos no tabata papia di dje.

Homoseksualidat no a yega Kòrsou ku Internet, Netflix, Pride òf ku palabranan moderno LGBTQ+. Nan tabatei semper. Den nos bario, den nos famia, na trabou, den deporte, den enseñansa, den mundu di arte, den misa i den polítika.Tin biaha nos tabata sa. Otro biaha nos tabata sospechá. I tin biaha nos tabata hasi manera nos no tabata sa.

Nos tabatin nos palabranan, nos manera pa indiká un persona sin menshoná su nòmber. Un mucha ku tabata mustra un tiki mas femenino tabata kore riesgo di bira opheto di burla. Un mucha muhé ku tabata preferá kosnan konsiderá maskulino por a haña un etikèt promé ku e mes a yega na edat pa komprondé su propio identidat. I kiko tabata e reakshon di hopi famia? “Shhh… no papia di esei!” Nos tabata preferá tapa realidat ku nos no tabata sa kon pa enfrentá. Den mi famia tambe tin homoseksual. Nunka mi no a sinti ku nan orientashon seksual mester determiná mi manera di trata nan. Famia ta famia. Rèspèt ta rèspèt. Pero mi ta rekonosé ku no tur hende tabatin e mesun libertat di pensamentu ei.

Kon mi ta konta mi mama?

Buskando material pa e artíkulo akí, mi a bolbe lesa dos publikashon di Beurs Magazine, un di aprel 1995 i otro di mart 1996. E promé ta kuminsá ku un pregunta ku ainda awe por pone un hende su kurason bati mas duru: “Kon mi ta konta mi mama?” E artíkulo ta presentá historia di un hòmber hóben ku tabata sa ku e tabata homoseksual, pero ku tabatin miedu di konta su mama. Su mama tabata un muhé studiá, un abogado. Pero ni esei no tabata garantia ku e lo aseptá su yu.

Un otro artíkulo, ta presentá diferente eksperensia di homoseksual, lesbiana i biseksual na Kòrsou. Un persona entrevistá ta konta kon su tata a konsiderá su homoseksualidat un problema. Otro ta splika kon e mester a skonde su orientashon seksual pa no pèrdè relashon ku su famia. I un historia ku a hala mi atenshon partikularmente: un mama ku tabata kere ku su yu mester buska ayudo pa kambia su orientashon seksual. Imaginá bo. Bo ta un yu ku ta buska kurashi pa konta bo mama ken bo ta, i e persona di ken bo ta spera e promé brasa ta konsiderá bo un problema ku mester solushoná.

E artíkulonan ta reflehá un Kòrsou kaminda tabatin hopi silensio, miedu i inkomprenshon. Te asta mester a kambia nòmbernan di personanan entrevistá pa protehá nan identidat. Esaki tabata nos realidat te añanan nobenta. Mi pregunta den 2026 ta: kuantu di e miedu ei a disparsé realmente?

Aseptá bo mes, promé ku otro aseptá bo?

E di dos publikashon, di mart 1996, tabatin komo título: Homoseksualiteit – Zelf-acceptatie sleutel tot integratie. E artíkulo ta presentá, entre otro, eksperensia di dos persona. Nan ta papia di diskriminashon, influensia di religion, prehuisio den famia, machismo i nesesidat pa homoseksual aseptá nan mes.

E dama entrevistá a pone énfasis riba e echo ku un persona mester kere den su mes i no laga prehuisio di otro determiná su bida. E artíkulo ta menshoná organisashon Orguyo, ku tabata traha pa informashon, visibilidat i aseptashon di homoseksualidat na Kòrsou.

Awe lesando e artíkulonan, mi ta ripará ku hopi problema ku nan tabata diskutí  den dékada 90 no a disparsé kompletamente. Si, nos a progresá. Pero nos a kambia nos mentalidat na mesun velosidat ku nos a kambia nos leinan?

Matrimonio na Kranshi!

Dia 12 di yüli 2024 a marka un momento históriko pa Kòrsou.
Hoge Raad di Hulanda a konfirmá ku si ekskluí parehanan di mesun sekso di matrimonio esei ta diskriminashon. Por sierto dia promé di aprel 2001 Hulanda a bira e promé pais pa habri posibilidat pa hendenan di mes un género por a kasa. Di e momento ei, dos hòmber òf dos muhé por kontraé matrimonio legalmente na Kòrsou. Pensa un ratu riba esaki.

Imaginá bo: Na 1979, un hòmber tabatin miedu di laga su mama sa ku e tabata stima un otro hòmber. Na 1995, hende mester a usa nòmber fiktisio pa konta nan historia den un revista. 2024, Dos hende di mesun sekso por bai Kranshi pa kasa. Esei no ta un kambio chikí! Pero e viktoria no a kai for di shelu.

Organisashonnan manera Human Rights Caribbean, Igualdat Kòrsou, Fundashon Orguyo Kòrsou i diferente persona ku a pone nan reputashon na disposishon di e lucha akí a kontribuí na e resultado. Un lucha ku a eksigí perseveransia, kurashi i hopi pasenshi. E lei a habri porta di matrimonio. Awor ta toka nos sosiedat pa habri porta di nos mentalidat.

LGBTQ+… i awor kiko mas?

Ántes nos tabata papia prinsipalmente di homoseksual, lesbiana i biseksual. Awe nos ta tende e término LGBTQ+, ku ta inkluí diferente orientashon seksual i identidat di género. Pa hopi hende, spesialmente di generashon mas grandi, tur e lèternan ei por ta konfundí. Pero tin un diferensia importante ku nos mester komprondé: orientashon seksual ta relashoná pa ken un persona ta sinti atrakshon, miéntras ku identidat di género ta relashoná ku kon un persona ta eksperensiá su propio género.

No tur hende ku ta homoseksual ta transgender. No tur persona transgender ta homoseksual. I un persona ku ta bisti pa un okashon manera e otro sekso no ta outomátikamente homoseksual. Nos no mester sa nifikashon for di kabes di tur e lèternan (LGBTQ+) pa por trata otro ku dignidat. Pero nos mester ta dispuesto pa siña. Pasobra ignoransia no ta un argumento, i falta di konosementu no ta un èksküs pa falta di rèspèt.

Mi no mester ta di akuerdo ku tur kos?

Mi kier ta kla riba un punto. Personalmente mi no tin problema ku orientashon seksual di ningun hende. Pero mi ta kere tambe ku den tur movementu sosial, inkluyendo esun LGBTQ+, mester tin espasio pa diskushon, diferensia di opinion i asta krítika. Tin manifestashon, ekspreshon òf manera di aktua ku mi no ta gusta. Tin biaha mi por haña un ekspreshon eksagerá. Pero mi ta hasi un distinshon importante: loke mi no ta gusta di un komportashon individual no ta duna mi derecho di deskalifika un grupo kompleto.I mesun regla ta konta pa tur hende.

Si un hòmber heteroseksual ta komportá su mes di manera vulgar, nos no ta konsiderá tur hòmber heteroseksual vulgar. Di kon nos lo hasi esei ku un homoseksual? Rèspèt no ta nifiká ku nos tur mester pensa igual. Ni ku nos mester aprobá tur kos ku otro ta hasi. Rèspèt ta nifiká ku, asta ora nos no ta di akuerdo, nos no ta kita otro su dignidat. Mi por tin mi opinion. Bo por tin di bo. Pero ni ami ni abo tin derechi di humiliá otro pa su orientashon seksual.

Kòrsou ta tolerá, pero nos ta aseptá?

Na sèptèmber i òktober 2026, Kòrsou a selebrá su di 14 edishon di Pride, tema Making Waves. Un selebrashon ku a inkluí arte, enkuentro i aktividat pa promové visibilidat i inklushon. E kontraste ku 1979 ta enorme. Pero no tur kos ta asina bunita manera e kolónan di e bandera di Pride.

Den un investigashon presentá na febrüari 2026 pa  Optima Arbodienst i Report App, ku partisipashon di 402 korespondiente for di mundu laboral, ta mustra ku inklushon di personanan LGBTQ+ na Kòrsou ainda ta vulnerabel. E investigashon ta deskribí un sosiedat ku ta move entre tolerá i realmente aseptá. Esei ta un diferensia fundamental. Tolerá ta: “Bo por biba bo bida, pero no molestiá mi kuné.” Aseptá ta: “Bo ta un ser humano ku e mesun derecho ku mi.”

Nos por tin matrimonio igual, pero si un hóben ainda tin miedu di konta su tata ku e ta homoseksual, nos tin trabou pa hasi. Si un persona ta sinti ku e mester skonde su identidat pa no pèrdè su trabou, nos tin trabou pa hasi. Si nos ta aseptá un homoseksual komo nos amigu, pero nos ta haña un problema ora nos propio yu bisa nos ku e ta homoseksual, nos tin trabou pa hasi. I si nos ta bisa ku nos ta tolerante, pero nos ta sigui hasi chiste ofensivo a kosto di otro, nos mester puntra nos mes kiko nos ta tolerá realmente.

Misa, famia i e famoso “kiko hende lo bisa?”

Religion tin un papel masha importante den nos sosiedat. I mi ta respetá e echo ku tin hende ku, a base di nan konvikshon religioso, tin un otro opinion tokante homoseksualidat òf matrimonio entre personanan di mesun sekso. Pero tin un pregunta ku mi ta konsiderá fundamental: Bo por ta fiel na bo religion sin deskualifiká otro komo ser humano? Ami ta kere ku sí.

Nos ta biba den un sosiedat kaminda nos ta gusta papia di amor, komprenshon, solidaridat i famia. Pero ora un yu bin konta su mayornan ku e ta homoseksual, kiko ta mas importante? E bienestar di e yu òf e opinion di bisiña? E famoso “kiko hende lo bisa?” a hasi mas daño den nos sosiedat ku hopi hende ta dispuesto na rekonosé. Tin famia ku ta preferá un yu ku ta biba un bida di mentira ku un yu ku ta biba abiertamente su propio realidat. I esei ta pone mi pensa. Nos ta bisa ku famia ta fundeshi di nos sosiedat. Pero un fundeshi ku ta kibra ora un yu ta papia sinseramente ku su mama òf tata, ta un fundeshi ku mester fortalesé.

Si mi yu bin konta mi…

Mi ta bolbe pensa riba e promé artíkulo di Beurs Magazine.”Hoe vertel ik het aan mijn moeder?” Un pregunta di 1995 ku, lamentablemente, por ta un pregunta di 2026 tambe. Mi no ta pretendé ku tur mama òf tata lo sa kon pa reakshoná inmediatamente. Tin mayornan ku mester tempu pa komprondé. Tin otro ku mester informashon. I tin esnan ku tin ku enfrentá nan propio prehuisio.

Pero un yu ku ta bin konta bo un kos asina personal: e ta pone su konfiansa den bo man. No hasi e momento ei un kastigu. Bo no mester tin tur kontesta. Bo no mester komprondé tur kos mesora. Pero bo por kuminsá ku un frase simpel:“Bo ta mi yu. Mi ta stima bo. Esei no a kambia.” Kisas e palabranan ei tin mas balor ku dies diskurso, sinkuenta predikashi i shen konseho.

Fort Waakzaamheid… kuantu kos nos a siña?

Ora mi bolbe pensa e anochinan di Fort Waakzaamheid, mi ta mira un grupo di hende ku tabata buska loke nos tur ta buska: felisidat, amor, amistat i un lugá kaminda nan por tabata nan mes.

Mi no sa kiko a bira di tur e personanan ku mi a konosé den e tempu ei. Algun lo no ta mei mei di nos mas. Otro kisas a logra biba nan bida abiertamente. I tin ku probablemente a pasa gran parti di nan eksistensia skondiendo un parti importante di nan mes.Pero nan a siña mi algu sin ku nan mes tabata realisá. Ku pa respetá un persona, bo no mester ta manera e persona ei.

Awe, kasi sinkuenta aña despues, Kòrsou a yega na un punto ku na 1979 tabata parse imposibel: matrimonio entre dos hende di mesun sekso ta un realidat legal. Nos tin Pride, nos tin organisashon ku ta defendé derecho, nos tin mas informashon i mas hende ku ta papia abiertamente. Pero mi ta kere ku e berdadero eksámen di nos sosiedat no ta solamente den Kranshi, den Parlamento òf den un manifestashon. E ta den nos kas. Den e momento ku un yu sinta dilanti di su mama, ku kurason ta bati duru, i bisa: “Mama, mi tin algu ku mi kier konta bo…”

Na 1995, e pregunta tabata: Kon mi ta konta mi mama? Na 2026, mi ta spera ku nos por kuminsá hasi un otro pregunta: “Kon nos por bira e tipo di mama, tata, ruman, òf amigu ku un persona no tin miedu di konta ken e ta realmente? Pasobra finalmente, amor di famia no mester tin un kashi. I rèspèt no mester tin un orientashon seksual.

1 Comment

  1. Rudsel van Lamoen

    Un relato interesante. Hopi aña pasá den un grupo a start diskushon riba homoseksualidat i m’a hasi un dje personanan den e grupo ku opinion deningrante riba homoseksualismo e siguiente pregunta: kiko abo lo hasi si bo yu muhé ta lesbiana? El a tuma mi hopi, pero hopi na malu. Mi no sa si despues di tempu el a komprondé mi pregunta i tampoko kon el a ‘deal’ ku e situashon ku algun dia den su bida lo e mester a topa.

    Reply

Submit a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *


Komentario resien

Kategoria

Secret Link